Электрондық кестеде деректер базасын құру
Өткен сабақта ДБ теориясын оқыдық: жазба, өріс, кілт. Енді қолды былғайтын кез! Нағыз ДББЖ орнатпай-ақ, 7–8-сыныптан таныс Excel/Google Sheets-те толыққанды деректер базасын құруға болады — тек бірнеше қатаң ережені сақтау керек. Бүгін сынып кітапханасының ДБ-сын нөлден жобалаймыз: құрылымнан бастап, қате енгізуден қорғауға дейін. Осы дағды кез келген жобаңда (спорт секциясының тізімі, дүкен есебі, коллекция каталогы) бірден жарайды.
Электрондық кестедегі ДБ — әр бағаны бір өріс, әр жолы бір жазба болатын, бірінші жолында өріс атаулары тұратын үздіксіз кесте.
Кәдімгі кестеден ДБ-ны бес ереже айырады:
| № | Ереже | Бұзсаң не болады |
|---|---|---|
| 1 | Бірінші жол — тек өріс атаулары | Сұрыптау атауларды деректермен араластырып жібереді |
| 2 | Бір баған — бір тип | «2011» мен «екі мың он бір» аралас — есептеу сынады |
| 3 | Бос жол/баған жоқ | Excel кестені екі бөлек аймақ деп қабылдайды |
| 4 | Әр жазбада бірегей ID | Аттас жазбаларды ажырату мүмкін емес |
| 5 | Бір ұяшық — бір мән | «Аружан, 9А, 2011» бір ұяшықта — сүзгі істемейді |
Кестені ашпас БҰРЫН қағазда жоспарла — бұл кәсіби тәсіл:
| Қадам | Кітапхана мысалы |
|---|---|
| 1. Мақсат | Сынып кітапханасын есепке алу: кім қай кітапты алды |
| 2. Өрістер | ID, Атауы, Авторы, Жылы, Кімде, Қайтару күні |
| 3. Типтер | ID — сан; Атауы, Авторы, Кімде — мәтін; Жылы — сан; Қайтару — күн |
| 4. Кілт | ID (инвентарлық нөмір) — қайталанбайды |
Деректерді тексеру — ұяшыққа енгізілетін мәндерді шектеу құралы: дайын тізімнен таңдау, сан аралығы, күн форматы. Қате мән енгізілсе, кесте ескерту шығарады немесе қабылдамайды.
ДБ-ның басты жауы — БІРКЕЛКІ ЕМЕС деректер: «9А», «9а», «9-А» — адамға бір нәрсе, компьютерге ҮШ БӨЛЕК мән! Сүзгі үш топ көрсетеді, COUNTIF қате санайды.
Қосу жолы: диапазонды белгіле → Деректер → Деректерді тексеру → «Тізім» → мәндерді жаз (9А;9Б;9В). Енді ұяшықта ашылмалы тізім пайда болады — теру жоқ, тек таңдау.
| Құрал | Қызметі |
|---|---|
| Бекіту (Freeze) | Бірінші жолды «қадап» қою: мың жазбаны айналдырғанда да атаулар көрініп тұрады |
| Кесте ретінде пішімдеу | Автосүзгі + зебра-жолақтар + автокеңею бір басумен |
| COUNTA | Жазбалар санын автоматты есептеу |
| Шартты форматтау | Қайталанған ID-ны қызылмен бояп, кілт бұзылғанын көрсетеді |
| Автотолтыру | ID бағанын 1, 2, 3... деп созып толтыру |
Бұлардың бәрі 7–8-сыныптағы Excel дағдыларың — енді олар ДБ құралдарына айналды. Келесі сабақта осы кестеде ІЗДЕУ, СҰРЫПТАУ және СҮЗГІЛЕУ жасаймыз — ДБ-ның нағыз күші сонда ашылады.
- Excel/Sheets кестесі бес ережені сақтаса — толыққанды қарапайым ДБ.
- Ережелер: тақырып жолы, бір баған — бір тип, бос жол жоқ, бірегей ID, бір ұяшық — бір мән.
- Құрылымды кестеге дейін қағазда жобала: мақсат → өрістер → типтер → кілт.
- Деректерді тексеру (validation) біркелкі емес мәндерден қорғайды.
- Freeze, кесте пішімі, COUNTA, шартты форматтау — ДБ жүргізуді жеңілдетеді.