Компьютердің құнын есептеу
Ата-анаң: «Компьютерге 400 мың теңге бөлеміз, өзің таңда» деді делік. Дүкенге кірсең — көз тұнады: біреуі 250 мың, біреуі миллион. Қымбаты жақсысы ма? Арзаны жарамсыз ба? Кәсіби тәсіл былай: мақсатты анықта → конфигурацияны құрастыр → құнын кестеде есепте → бюджетпен салыстыр → оңтайландыр. Бұл сабақта алдыңғы екі сабақтың білімін біріктіріп, компьютердің толық құнын есептеуді үйренеміз — нағыз жобалық жұмыс!
Модель — нысанның, құбылыстың немесе процестің маңызды ерекшеліктерін көрсететін жаңа нұсқа; ол зерттеушіні модельденетін нысанның қасиеттері туралы ақпаратпен қамтамасыз етеді. Модельдеу — практикалық мәселелерді шешу үшін модельдерді құру және пайдалану процесі.
| № | Модельдеу кезеңі |
|---|---|
| 1 | Есептің қойылуы |
| 2 | Модель құру |
| 3 | Тапсырманың орындалуын тексеру |
| 4 | Нәтижелерді талдау |
Экономикалық модель — екі немесе одан да көп айнымалыдан тұратын модель: а) айнымалылар арасындағы қатынасты сипаттайды; ә) осы қатынастардың экономикалық нәтижесін көрсетеді; б) айнымалы мәндердегі өзгерістердің нәтижеге әсерін болжайды. Компьютердің құнын есептеу — экономикалық модельдің нақты мысалы: құрауыштар бағасы (айнымалылар) жалпы құнға (нәтиже) қалай әсер ететінін көрсетеді. Кесте процессоры ортасында модель екі аймақтан тұратын кестеге біріктіріледі: бастапқы деректер және есептік деректер (нәтижелер).
Компьютердің толық құны — барлық құрауыштар, перифериялық құрылғылар және қажетті ПҚ бағаларының қосындысы.
Жиі ұмытылатын жайт: компьютер = жүйелік блок қана емес! Толық шығын төрт баптан тұрады:
| Бап | Не кіреді |
|---|---|
| 1. Жүйелік блок | Процессор, аналық тақта, RAM, SSD/HDD, бейнекарта, қуат блогы, корпус, салқындату |
| 2. Периферия | Монитор, пернетақта, тінтуір, құлақаспап, веб-камера, принтер |
| 3. Программалар | ОЖ лицензиясы, кеңсе пакеті, антивирус (немесе тегін баламалар — 0 ₸) |
| 4. Қосымша | Жеткізу, құрастыру қызметі, кеңейтілген кепілдік |
Компьютер сатып алу алдында екі негізгі сауалға жауап беру керек: 1) компьютерді қандай мақсатта сатып алып жатырсың; 2) қанша ақша жұмсауға дайынсың. Компьютерлік техниканы білмейтін адам компьютер таңдағанда мына сипаттамаларды білуі керек:
| № | Сипаттама | Ескертпе |
|---|---|---|
| 1 | Процессор түрі және тактілік жиілігі (ГГц) | Тактілік жиілік көп болса, амал орындау жылдамдығы артады; ядролар санына да қарау керек |
| 2 | Жедел жад көлемі (Гб) | 2 Гб-тан төмен алмау керек, 4 Гб жақсы; 32-биттік ОЖ 4 Гб-тан артық көлемді қолдамайды — 8 Гб үшін 64-биттік ОЖ қажет |
| 3 | Видеокарта (Мб/Гб, жиілігі Гц) | Графика/ойын үшін алмалы-салмалы видеокарта керек |
| 4 | Аналық тақша | Негізгі көрсеткіші — шина жиілігі (Гц); барлық компоненттер осыған қосылады |
| 5 | Қатқыл дискінің көлемі және жылдамдығы (Гб/Тб, 1Тб=1024Гб) | 1 видеофайл шамамен 0,5–1 Гб; 320–500 Гб көбіне жеткілікті |
| 6 | Операциялық жүйе | Windows, Macintosh, Linux; ОЖ орнатылмаған «таза» компьютер арзанырақ |
| 7 | Оптикалық дискжетек | Көп форматты оқи/жаза алатын (мыс. DVD super multi) таңдау керек |
| 8 | Салқындатқыш құрылғылар мен қосымша жабдықтар | USB саны, кард ридер, HDMI шығысы маңызды |
| 9 | Монитор | Диаметрі орташадан үлкенді таңдау ыңғайлы; сәулелік әсері бар мониторды ажырата білу керек |
Компьютер құрылғыларының бағасын Интернеттегі арнайы сайттар қызметімен онлайн есептеуге де болады: пайдаланушы каталогтан жүйе мен бөлшектерді таңдайды, ал жүйе таңдалған жиынтықтың құнын автоматты бағалайды.
Құнды есептеудің кәсіби құралы — электрондық кесте (8-сыныпта Excel-ді жақсы меңгердік!). Кесте құрылымы:
| Құрауыш | Модель | Дүкен 1 бағасы | Дүкен 2 бағасы |
|---|---|---|---|
| Процессор | 6 ядро, 3,7 ГГц | 115 000 ₸ | 109 000 ₸ |
| RAM | 16 ГБ DDR4 | 32 000 ₸ | 35 000 ₸ |
| SSD | 512 ГБ NVMe | 34 000 ₸ | 31 000 ₸ |
| Қосынды | =SUM(C2:C4) | =SUM(D2:D4) | |
Пайдалы функциялар: SUM — бағандағы бағалардың қосындысы (немесе Автосумма түймесі); MIN — әр жолдағы ең арзан баға; шартты форматтау — бюджеттен асқан қосындыны қызылмен бояу. Бір кестеде бірнеше дүкенді салыстырып, әр құрауышты ең тиімді жерден алу стратегиясын құруға болады.
Толық құнды үш бөлек кестеде есептеуге болады: 1) жүйелік блок құрауыштары, 2) қосымша құрылғылар (принтер, акустика, веб-камера, модем), 3) программалық жасақтама (ОЖ, офистік қосымша). Әр кестенің «Барлығы» жолы бөлек парақта
=Лист1!C13 секілді сілтеме формулалары арқылы біріктіріледі: жалпы құн = жүйелік блок + қосымша құрылғылар + ПҚ.
Баға/сапа арақатынасы — төленген ақшаға алынатын нақты өнімділік. Мақсатқа жетуге ЖЕТКІЛІКТІ ең тиімді нұсқа — үздік таңдау; ең қымбат нұсқа емес.
Салыстыратын нұсқалар: дайын жинақ (дүкен жинап қойған: жылдам, кепілдік біртұтас, бірақ үстеме бағасы бар) және өзің құрастыру (арзанырақ, дәл өз қажетіңе, бірақ уақыт пен білім керек). Ноутбук пен жүйелік блок та осылай салыстырылады: тасымалдау керек пе, әлде қуат пен жаңарту мүмкіндігі маңызды ма?
Есеп бюджеттен асып кетсе — дұрыс оңтайландыру реті:
| Қадам | Мысал |
|---|---|
| 1. Мақсатқа әсер етпейтін артықты алып таста | Оқу компьютеріндегі 32 ГБ RAM → 16 ГБ |
| 2. Ақылы ПҚ-ны тегін баламамен ауыстыр | MS Office → LibreOffice (−30 000 ₸) |
| 3. Арзанырақ дүкен/науқан ізде | Салыстыру кестесіндегі MIN бағалар |
| 4. Мақсатқа әсер ететінге ТИМЕ | Ойын жинағында бейнекартадан үнемдеме |
- Толық құн = жүйелік блок + периферия + ПҚ лицензиялары + қосымша шығындар.
- Есептеу құралы — электрондық кесте: SUM (қосынды), MIN (ең арзан), шартты форматтау.
- Бірнеше дүкенді салыстыру 10–20% үнемдейді.
- Ең жақсы таңдау — ең қымбаты емес, мақсатқа ЖЕТКІЛІКТІ ең тиімдісі.
- Оңтайландыру реті: артық параметрлер → тегін ПҚ → арзан дүкен; мақсатқа әсер ететінге тиме.