Лекция · 2.1

Компьютердің конфигурациясы

Дүкенге барып «маған компьютер беріңіз» десең, сатушы бірден сұрайды: «Не үшін?» Ойынға ма? Монтажға ма? Тек рефератқа ма? Бір компьютер 150 мың теңге, екіншісі — 1,5 миллион. Айырмашылығы неде? ҚҰРАМЫНДА. Бұл сабақта компьютердің конфигурациясын оқып, әр бөлшектің не үшін жауап беретінін және мақсатқа сай жинақты қалай таңдауды үйренеміз. 8-сыныпта ішкі құрылымды көрдік — енді соны САТЫП АЛУШЫ көзімен қараймыз.

Конфигурация деген не

Анықтама
Компьютердің конфигурациясы — компьютердің құрамына кіретін құрылғылардың жиынтығы мен олардың сипаттамалары.

🍱

Аналогия: конфигурация — тағам мәзірі сияқты: дәл сол асханадан жеңіл түскі ас та, той дастарханы да құрастыруға болады. Құрауыштар бірдей санаттан (процессор, жад, диск), бірақ «порциясы» мен сапасы мақсатқа қарай өзгереді.

Өз компьютеріңнің конфигурациясын көру жолдары: Win + Pause (жүйе туралы қысқаша), «Параметрлер → Жүйе → Осы компьютер туралы», толық мәлімет — msinfo32 утилитасы немесе «Құрылғылар менеджері».

Процессор

Анықтама
Процессор (CPU) — компьютердің орталық құрылғысы: барлық есептеулерді орындайды және басқа құрылғылардың жұмысын басқарады.

Сатып алушыға маңызды екі сипаттама:

Сипаттама	Нені білдіреді	Өлшемі
Тактілік жиілік	Секундына неше операция «такт» орындалады	ГГц (гигагерц)
Ядролар саны	Бір мезгілде неше тапсырма қатар орындалады	2, 4, 6, 8, 16...

👨‍🍳

Аналогия: ядро — аспаз, жиілік — оның қол жылдамдығы. 8 баяу аспаз бен 2 жүйрік аспаз — қайсысы жақсы? Тапсырмаға байланысты: көп ұсақ тапсырмаға — көп ядро, бір ауыр тапсырмаға — жоғары жиілік.

Нарықтағы негізгі өндірушілер — Intel (Core i3/i5/i7/i9) және AMD (Ryzen 3/5/7/9). Сан жоғарылаған сайын өнімділік те, баға да өседі.

Жедел жад және сақтау құрылғылары

Анықтама
Жедел жад (RAM, ОЗУ) — қосылып тұрған программалар мен олардың деректері уақытша сақталатын жад. Компьютер өшкенде толық тазарады.

RAM неғұрлым көп болса, бір мезгілде соғұрлым көп программа еркін жұмыс істейді. Бағдар: 4–8 ГБ — қарапайым жұмыс, 16 ГБ — ойын, 32 ГБ+ — монтаж бен кәсіби графика.

Анықтама
HDD (қатты диск) — магниттік дискілердегі тұрақты жад. SSD (қатты денелі жинақтауыш) — флеш-микросхемалардағы тұрақты жад.

Қасиет	HDD	SSD
Жылдамдық	Баяу (~100–150 МБ/с)	Жылдам (500–7000 МБ/с)
1 ГБ бағасы	Арзан	Қымбаттау
Шу / діріл	Бар (механика)	Жоқ
Соққыға төзімділік	Төмен	Жоғары
Қолдану	Үлкен мұрағат сақтау	Жүйе мен программалар

⚠️

Жиі шатасу: жедел жад (RAM) пен сақтау дискісін (HDD/SSD) айырмау! RAM — уақытша «жұмыс үстелі» (өшсе тазарады), диск — тұрақты «шкаф» (файлдар сақталады). «Жадым толып қалды» дегенде қайсысы туралы айтып тұрғаныңды нақтыла.

Бейнекарта және басқа құрауыштар

Анықтама
Бейнекарта (GPU) — графиканы өңдеп, кескінді экранға шығаратын құрылғы. Кірістірілген (процессор ішінде, әлсіз, тегін) және дискретті (бөлек тақша, қуатты, қымбат) түрлері бар.

Конфигурацияға сондай-ақ кіреді: аналық тақта (бәрін біріктіреді), қуат блогы (ватт жеткілікті болуы керек), монитор (диагональ, ажыратымдылық, герц), пернетақта, тінтуір. Ноутбукте бәрі бір корпуста — жинақы, бірақ жаңарту қиын; жүйелік блокта — бөлшекті ауыстыру оңай.

Мақсатқа сай конфигурация

Басты қағида: конфигурация МАҚСАТТАН басталады. «Ең қымбатты алсам — қателеспеймін» деген тәсіл ақшаны далаға шашу: рефератқа ойын компьютерін алу — жүк тасымайтын жүк көлігін сатып алумен тең.

Мақсат	Басымдық	Үнемдеуге болады
Оқу, кеңсе	SSD, жеткілікті RAM (8 ГБ)	Бейнекарта (кірістірілген)
Ойын	Бейнекарта, процессор, 16 ГБ RAM	Кейбір перифериялар
Видеомонтаж, 3D	Процессор (көп ядро), 32 ГБ RAM, жылдам SSD	—
Серфинг, кино	SSD, тыныш жұмыс	Процессор, бейнекарта

⚠️

Тепе-теңдік ережесі: ең қымбат бейнекартаға әлсіз процессор қоссаң, процессор «бөгет» (bottleneck) болады — бейнекарта әлеуетінің жартысы бос тұрады. Құрауыштар деңгейлес болуы тиіс.

🎯 ҰБТ байланысы

Компьютер құрылғылары — ҰБТ-ның тұрақты блогы.

Әр құрылғының қызметін білу: CPU — есептеу, RAM — уақытша жад, HDD/SSD — тұрақты сақтау, GPU — графика.

Өлшем бірліктер: жиілік — ГГц, жад көлемі — ГБ, диск жылдамдығы — МБ/с.

Жиі қате: RAM мен дискіні шатастыру — RAM өшкенде тазарады!

Сабақ қорытындысы

Конфигурация — компьютер құрылғыларының жиынтығы мен сипаттамалары.
Процессор: тактілік жиілік (ГГц) + ядролар саны; RAM — уақытша жұмыс жады.
SSD жылдам әрі берік, HDD арзан әрі сыйымды; жүйе үшін — SSD.
Бейнекарта: кірістірілген (қарапайым жұмысқа) және дискретті (ойын, графика).
Таңдау МАҚСАТТАН басталады; құрауыштар деңгейлес болуы тиіс (bottleneck болмасын).