Функция графигін құрастыру
Алгебра сабағында y = cos x функциясының графигін қолмен, нүктелеп сызғаның бар ма? Ұзақ, жалықтырады, әрі қолмен сызылған сызық әрқашан бірқалыпты шықпайды. Ал Excel-ге бес формула жаз — тегіс, дәл график секундта дайын! Бұл сабақта Excel-де функция графигін тұрғызудың толық жолын үйренеміз: мәндер кестесінен бастап, әдемі, түсінікті, легендасы бар графикке дейін.
Математикада функцияны формуламен де, кестемен де, графикпен де беруге болады. Формула дәл, бірақ «көзге көрінбейді» — өсіп жатыр ма, кеміп жатыр ма, бірден байқау қиын. График болса, бір қарағанда бәрі түсінікті.
Функция графигі — функцияның аргументі (x) мен мәні (y) арасындағы тәуелділікті көрнекі бейнелейтін сызық.
Excel графикке арналған екі диаграмма ұсынады: Нүктелік диаграмма — екі қатар деректің (x және y) БІРІН-БІРІ анықтауы үшін, дәл математикалық функцияларға арналған, өйткені x пен y арасындағы НАҚТЫ сандық байланысты сақтайды. График — деректер қатарының өзгерісін көрсетуге арналған, көбіне уақыт бойынша (айлар, жылдар) немесе категориялар бойынша трендке қолданылады.
Ереже қарапайым: математикалық функция (y = f(x)) сызу керек болса — Нүктелік диаграмма; ай сайынғы сатылым немесе оқушы бағасы сияқты категориялы дерек болса — График.
Графикті салудан бұрын Excel-ге «нүктелерді» беру керек — сондықтан алдымен МӘНДЕР КЕСТЕСІН жасаймыз. Екі шешім қажет: аралық — қай кесіндіде график салынады (мысалы, [−2; 2]); қадам — x қаншамен өзгереді (мысалы, 0,5).
Алгоритм әрқашан бірдей: бастапқы x мәнін жазамыз; келесі x = алдыңғы x + қадам формуласымен толтырамыз (қадамды абсолютті сілтемемен бекітеміз); y бағанына функцияны жазып, көшіреміз; екі бағанды белгілеп, Нүктелік диаграмма саламыз.
Қадам 1: C4 = −2 (бастапқы мән).
Қадам 2: D4 = =C4+$A$4 ($A$4 — қадам 0,5, абсолютті сілтеме), 2-ге жеткенше көшіреміз.
Қадам 3: C5 ұяшығына Функция шебері арқылы COS(C4) жазып, толтыру маркерімен көшіреміз.
Қадам 4: екі жолды белгілеп, Кірістіру → Нүктелік диаграмма.
Нәтиже: x: −2...2, y: −0,4; 0,07; 0,5; 0,9; 1; 0,88; 0,54; 0,07; −0,4 — толқын тәрізді косинус графигі.
Графикті салдық — енді оны ОҚЫЛАТЫН ету керек. Мысал: төрт оқушының төрт пән бойынша бағаларының графигі — мұнда категориялар (пәндер) бойынша тренд көрсетілетіндіктен Маркерленген график қолайлы.
Көлденең ось атауын өзгерту: ось → оң жақ бас → Деректерді таңдау → Көлденең ось қолтаңбасы → Өзгерту → кестеден керекті атауларды белгіле.
Легенданы өзгерту: Деректер көзін таңдау терезесінде Легенда элементтері бөлімінен қатарды таңдап, Өзгерту → Атау мен мәндерін жаңа ұяшықтардан көрсету.
Легенда — диаграммадағы қатарлар мәндерінің шартты белгіленуі: деректердің атауы мен маркерлерін көрсетеді.
Диаграмманы ерекшелегенде үш жаңа жапсырма шығады: Құрылымдаушы — диаграмма стилін жылдам ауыстыру; Үлгі — диаграмма мен осьтердің атауын қою; Пішім — түстер мен қаріптерді баптау.
| Диаграмма түрі | Қолданылу мақсаты |
|---|---|
| Гистограмма | Санаттарды салыстыру («қай өнім көп сатылды?») |
| График | Уақыт бойынша тренд («жыл бойы қалай өзгерді?») |
| Сызықтық диаграмма | Әр мәннің өзгерісі, көлденең бағанмен |
| Дөңгелек/сақиналы | Пайыздық үлес («жалпыдан қанша бөлігі?») |
| Беттік | Үш өлшемді көлемді тренд |
| Су сарқырамасы («Водопад») | Көрсеткіштің қай бағытта өзгергенін қадамдап көрсету |
Тағы бір ыңғайлылық: дайын диаграммаға жаңа деректі қосу үшін жаңа ұяшықтарды көшіріп (Ctrl+C), диаграмманың өзіне қойса (Ctrl+V) жеткілікті — қайта салудың қажеті жоқ!
- Функция графигін салу үш қадам: мәндер кестесі, дұрыс диаграмма түрі, ось пен легенданы баптау.
- Математикалық функцияға — Нүктелік диаграмма; категорияға — График немесе Гистограмма.
- Қадам мен тұрақты параметрлер — абсолютті сілтемеде.
- Формула жазғанда ^ (дәреже) және * (көбейту) белгілерін ұмытпа.
- Осымен III бөлім — Excel-де деректерді өңдеу — толық аяқталды.