Тармақталған алгоритмдер (Python)

Алгоритм
Тармақталған алгоритм — орындалу жолы белгілі бір шарттың ақиқат немесе жалған болуына байланысты ажыратылатын алгоритм. "Егер", "онда", "әйтпесе" түйінді сөздері қолданылады.
Шарт
Шарт — тексеру нәтижесінде "Ақиқат" (True) немесе "Жалған" (False) мәнін қабылдайтын логикалық өрнек.

Салыстыру операторлары

АмалPython операторыАтауы
>>үлкен
<<кіші
===тең
≠!=тең емес
≥>=үлкен немесе тең
≤<=кіші немесе тең

Тармақталу түрлері

Тармақталудың екі түрі бар:
  • Толық тармақталу — екі тармақ ("иә" және "жоқ" жағдайлары, if-else) қарастырылады;
  • Толық емес тармақталу — тек "иә" тармағы ғана болады, else сөзі жазылмайды.

Ескерту: Кейбір оқулықтарда бұл "толық жазылу түрі" және "қысқа жазылу түрі" деп те аталады.

Толық тармақталу Толық емес тармақталу Шарт Иә Жоқ 1-әрекет 2-әрекет Шарт Иә Жоқ 1-әрекет
Синтаксис
Python тіліндегі жазылуы: 
if <шарт>:
    <оператор 1>
else:
    <оператор 2>
Шарттан кейін қос нүкте (:) қойылады, ал келесі жолда 4 бос орын (немесе Tab) шегініс жасалады. Толық емес тармақталуда else бөлігі жазылмайды.
Деңгей: Оңай

Есеп 1. Оң немесе теріс санды анықтау

Берілді: Пернетақтадан енгізілген a саны.
Табу керек: Сан оң немесе теріс екенін анықтайтын программа.
Шешуі (Python коды):
a = int(input("Kez kelgen sandy engiz: "))
if a > 0:
    print("On san")
else:
    print("Teris san")
Жауабы:
a = 1235 → Нәтиже: "On san"
a = -178 → Нәтиже: "Teris san"
Деңгей: Орта

Есеп 2. Жұп санды квадраттау

Берілді: a, b бүтін сандары. Егер a жұп болса, оны квадраттап b-ға қосады; тақ болса, a-ны өзгеріссіз b-ға қосады.
Табу керек: k нәтижесін есептейтін программа.
Шешуі (Python коды):
a = int(input())
b = int(input())
if a % 2 == 0:
    a = a ** 2
k = a + b
print(k)
Жауабы:
a = 6 (жұп), b = 5 → 6² + 5 = 41
a = 7 (тақ), b = 5 → 7 + 5 = 12